Kilka zasad

Gimnastyka powinna być dla przedszkolaka radosną zabawą. Dla dziecka ważne jest, że razem z dziećmi w przedszkolu lub rodzicami może poskakać, rzucać, rywalizować, zwyciężać, uczyć się nowych ruchów i pochwalić ich opanowaniem. Dziecko oczekuje od tych ćwiczeń głównie zabawy, satysfakcji i przyjemności. Dorośli powinni jednak w tej zabawie widzieć także formę realizacji celów zdrowotnych i edukacyjnych. Na nich spoczywa obowiązek przygotowania, doboru i prowadzenia ćwiczeń.

Strój
Zarówno dziecko, jak i dorośli powinni ćwiczyć w odpowiednim, specjalnie przeznaczonym do ćwiczeń stroju. Nie powinien on krępować ruchów. Ważne jest, by był zawsze świeży, uprany po poprzednich ćwiczeniach.

Miejsce ćwiczeń
Do ćwiczeń musi być zapewniona odpowiednia przestrzeń. W przedszkolu powinna to być sala gimnastyczna lub inne pomieszczenie odpowiednio zaadaptowane i przygotowane. Przygotowując miejsce do ćwiczeń w domu, powinno się przesunąć lub wynieść niektóre sprzęty z pokoju. Trzeba przy tym mieć na uwadze, z jednej strony - bezpieczeństwo ćwiczących, aby wyeliminować możliwość urazu przy zderzeniu ze sprzętem, a z drugiej - zabezpieczyć się przed uszkodzeniem wyposażenia mieszkania, np. przy rzutach piłką. Ważne jest to także dla psychiki dziecka, które obawiając się urazu lub zniszczenia (np. wazonu) nie będzie mogło w pełni zaangażować się w ćwiczenia. Jeżeli w pokoju na podłodze leży dywan, trzeba go zwinąć i przenieść w takie miejsce, aby w trakcie zabawy nie spowodował urazu ćwiczących. Przed przystąpieniem do ćwiczeń sala czy pokój powinny być dobrze wywietrzone, a okno, jeżeli pozwalają na to warunki pogodowe, otwarte przez cały czas ćwiczeń. Przed ćwiczeniami należy przygotować niezbędne przybory. Wskazane jest także przygotowanie muzyki, która będzie towarzyszyć ćwiczeniom.

Pora ćwiczeń
W przedszkolu pora ćwiczeń jest związana z harmonogramem zajęć. W domu powinno się ćwiczyć wtedy, kiedy ma się okazję i ochotę. Ćwiczenia mają być źródłem przyjemności i zadowolenia. Do ćwiczeń potrzebny jest więc czas, ale również dobry humor i ochota tak dziecka, jak i rodziców. Korzystna jest sytuacja, gdy w rodzinie uda się ustalić stałą porę zabaw z dzieckiem. Wbrew pozorom nie jest tak trudno wygospodarować 20 czy 30 min, a systematyczność ćwiczeń gwarantuje osiągnięcie lepszego efektu. Dobierając porę ćwiczeń, należy pamiętać aby:

  • nie ćwiczyć bezpośrednio po posiłkach; należy zachować około godzinną przerwą między posiłkiem a ćwiczeniami
  • nie stawiać dziecka przed koniecznością wyboru: zabawa z rodzicami, czy np. ulubiona kreskówka w telewizji

Czas ćwiczeń
Dziecko przedszkolne ma ograniczoną zdolność koncentracji uwagi. Dlatego zabawy i ćwiczenia nie powinny trwać długo. Optymalny czas ćwiczeń to 20-30 min. Czas ten należy każdorazowo dostosowywać do chęci, możliwości i zaangażowania dziecka. Przedłużanie zabawy z dzieckiem mimo wykazywanych przez nie oznak znużenia może zniechęcić je do tej działalności także w przyszłości. W sytuacji odwrotnej, gdy dziecko nie wykazuje zmęczenia i chce ćwiczyć dalej, czas ćwiczeń można wydłużyć. Także ilość powtórzeń jednego ćwiczenia czy czas jego trwania należy dostosować do indywidualnych możliwości dziecka. Z reguły dziecko szybko nudzi się wykonywaniem jednego ćwiczenia i oczekuje częstych zmian. Bywa jednak, że po opanowaniu nowego, zwłaszcza trudnego ćwiczenia chce je powtarzać wiele razy, doprowadzając dorosłych do znudzenia i irytacji. Należy wtedy umożliwić jednak dziecku wyżycie się i nacieszenie nową umiejętnością. Rodzice powinni przy tym zachować spokój i cieszyć się razem z dzieckiem.

Dobór ćwiczeń
Właściwy dobór ćwiczeń to trudne zadanie. Jest wiele kryteriów, według których należy tego wyboru dokonywać. Przede wszystkim trzeba stale pamiętać, że ćwiczenia mają być dla dziecka źródłem zabawy i radości. Dziecko musi więc je akceptować. Nie należy forsować ćwiczenia, jeżeli np. dziecko boi się wykonania go lub nie chce wykonać z innych powodów. Ćwiczenia powinny nawiązywać do upodobań dziecka. Dobrze jest przyjąć zasadę, że dorośli proponują ćwiczenia, a dziecko je akceptuje. Należy również zostawić dziecku stosunkowo dużo swobody i inwencji w ich doborze.

Ćwiczenia powinny być dostosowane do aktualnych możliwości i umiejętności dziecka. Nie mogą być zbyt trudne i skomplikowane. Te jako niewykonalne" zostaną szybko odrzucone. Proponowane ćwiczenia nie mogą również być zbyt łatwe, gdyż i te dziecko może odrzucić. Powinny być tak dobrane, aby ich wykonanie było możliwe na poziomie rozwoju fizycznego i psychicznego dziecka, a jednocześnie wymagały zaangażowania. Trudność ćwiczeń można i należy stopniowo zwiększać. Po opanowaniu jakiejś czynności (np. rzutu woreczkiem znad głowy) wprowadza się stopniowo utrudnienia (rzut na odległość, rzut do celu, rzut z biegu itd.).

Ćwiczenia trudniejsze, wymagające od dziecka dużego wysiłku fizycznego lub psychicznego, należy przeplatać ćwiczeniami łatwiejszymi. Pozwoli to dziecku na wypoczynek.

Ćwiczenia statyczne powinny być przeplatane ćwiczeniami dynamicznymi. Taka zmienność rodzaju wysiłku zapobiega szybkiemu zmęczeniu się dziecka.

Ważnym elementem w doborze ćwiczeń jest przemienność pracy grup mięśniowych. Po ćwiczeniach nóg należy wykonywać ćwiczenia angażujące np. ręce - w tym czasie mięśnie nóg mogą odpoczywać, po ćwiczeniach mięśni brzucha ćwiczenia mięśni grzbietu itd. Ćwiczenia powinny spowodować zaangażowanie wszystkich dużych grup mięśniowych dziecka.

Bardzo ważne jest, by dorośli nie zapominali o ćwiczeniach kształtujących poprawną postawę ciała dziecka. Ćwiczenia korekcyjne stosowane jako element profilaktyki wad postawy mają zapewnić prawidłowy rozwój sylwetki. Powinny się więc znaleźć w każdym zestawie ćwiczeń.

Nie może wzbudzać niepokoju rodziców sytuacja, gdy dziecko "zburzy" ułożony przez nich plan ćwiczeń. Jeżeli dziecko wykonując ćwiczenia, dobrze się bawi, jest uśmiechnięte i zadowolone, to możemy być pewni, że samo podświadomie dobiera ćwiczenia o odpowiedniej trudności, przeplata trudne łatwymi, a pracę jednych grup mięśni zastępuje pracą grup przeciwnych itd., aby nie doprowadzić do przemęczenia się. Robi to nieświadomie, ale z reguły bardzo umiejętnie. Dziecko zmęczone i znużone po prostu przerwie zabawę.

Atmosfera ćwiczeń
Aby ćwiczenia były dla dziecka przyjemnością i źródłem radości, musi im towarzyszyć odpowiednia atmosfera - wzajemnej życzliwości, pogody, przyjaźni, a także wyrozumiałości.

Dobrze jest ją budować przez wykorzystanie odpowiednich form prowadzenia ćwiczeń. Dominować powinna forma zabawowa. Zabawa ruchowa jest prostą, nieskomplikowaną formą ruchu opartą na podstawowych ruchach (jak bieg, rzut, skok, czworakowanie itp.). Polega na rywalizacji indywidualnej - kto ładniej, kto dokładniej wykona zadanie, kto szybciej, kto dalej rzuci, wyżej skoczy itp. Przepisy zabawy są proste i nieskomplikowane. Oprócz formy zabawowej polecana jest również forma zadaniowa. Przed dzieckiem stawia się do wykonania zadanie: czy potrafisz?" (np. dorzucić do ściany, przeskoczyć nad laską itp.). Takie podanie zadania ruchowego z reguły wyzwala w dziecku chęć pokazania, że potrafi i powoduje większe zaangażowanie w wykonanie ćwiczenia. Musi to jednak być zadanie dostępne dla dziecka, o czym już pisałem wcześniej. Inną, często stosowaną w ćwiczeniach z przed;szkolakami formą pracy jest forma zabawowo-naśladowcza. Dziecko naśladuje zachowanie lub ruchy znanych mu zwierząt lub rzeczy (np. żuka toczącego kulkę, wiatraka, samolotu, żołnierza, dziadka itp.). Uruchomiona przez takie porównanie wyobraźnia odwraca uwagę dziecka od związanego z wykonaniem zadania wysiłku. Wartą polecenia jest także forma opowieści ruchowej. Dorosły opowiada, a dziecko ilustruje to ruchem (np. biegniemy do lasu, zrywany szyszki, rzucamy nimi do drzew, wskakujemy do jeziora, pływamy na plecach itd.) Także tutaj zaangażowana wyobraźnia dziecka pozwała mu nie myśleć o wysiłku.

Dobrej atmosferze ćwiczeń służy także współpraca ćwiczącego z partnerem. Dorośli powinni pomagać dziecku w wykonaniu trudnych ćwiczeń i zapewnić mu komfort bezpieczeństwa przez asekurację. Powinni zachęcać dziecko do wysiłku, podpowiadać, w jaki sposób najlepiej wykonać ćwiczenie, a następnie nagradzać pochwałą lub brawami udaną próbę.

W zabawach i ćwiczeniach często występuje element rywalizacji. Jeżeli dziecko rywalizuje z dorosłym (np. rzut woreczkiem do celu), to szansę dziecka na zwycięstwo są małe. Należy wówczas tak prowadzić zabawę, aby umożliwić dziecku zwycięstwo. Stałe porażki mogą zniechęcić je do rywalizacji i ćwiczeń. Niewłaściwa jest jednak również sytuacja, gdy dorośli zawsze dają wygrywać dziecku. Nie mobilizuje to dziecka do starań o osiągnięcie lepszego rezultatu, gdyż wie, że i tak wygra.

Właściwa atmosfera ćwiczeń powoduje, że dziecko domaga się ich, a i dla rodziców są one chwilą relaksu i przyjemności.