Rozwój ruchowy

Rozwój ruchowy dziecka jest ściśle związany z jego rozwojem somatycznym (rośnięciem, zmianami proporcji, przyrostem masy mięśni, procesem kostnienia szkieletu), z rozwojem fizjologicznym (usprawnieniem mechanizmów krążenia i oddychania, przebiegiem biochemicznych procesów w mięśniach, dojrzewaniem układu nerwowego) i rozwojem psychicznym (od którego zależą motywy podejmowanych czynności ruchowych oraz stany emocjonalne w znacznym stopniu regulujące czynności ruchowe i poziom sprawności), a także z rozwojem umysłowym (który warunkuje racjonalność postępowania) i z rozwojem społecznym (który każe dziecku honorować racje innych i dostosowywać swoje zachowanie - w tym motorykę - do obowiązujących norm i obyczajów).

Rozwój sprawności ruchowej dziecka przedszkolnego przebiega w dwóch kierunkach: z jednej strony jest to doskonalenie ruchów postawno-lokomocyjnych (chodu, biegu, skoków, wspinania się itp.), z drugiej - rozwój ruchów manipulacyjnych (polegających na zdolności posługiwania się przedmiotami i narzędziami co;dziennego użytku). Charakterystyczną cechą wieku przedszkolnego jest wielka biologiczna potrzeba ruchu. Jest ona przyczyną ogromnej ruchliwości dziecka, dużej liczby kroków, tendencji do ruchów zbyt obszernych, rozrzutnych.

Okres przedszkolny jest wiekiem, kiedy obserwujemy dalszy rozwój sprawności motorycznej, następuje automatyzacja ruchów cyklicznych (chodu, biegu), opanowanie pozycji i ruchów równoważnych, rozwija się zdolność koordynacji ruchów i podwyższa poziom ogólnej sprawności fizycznej. Wzrasta równocześnie zaradność dziecka, jego ruchy stają się inteligentniejsze" - bardziej dostosowane do zmieniających się sytuacji. Jednocześnie rozwija się samoobsługa i samodzielność. Dziecko samo je, myje się, rozbiera i ubiera, utrzymuje porządek we własnych rzeczach, pomaga w łatwych pracach domowych. Dziecko w tym wieku uczy się jeździć na rowerze, pływać, jeździć na łyżwach i nartach, grać na instrumentach.

Stopniowo doskonalące się ruchy drobnych mięśni dłoni umożliwiają coraz sprawniejsze posługiwanie się ołówkiem, pędzelkiem, nożyczkami. U dzieci przedszkolnych występuje dziwne dla dorosłych zjawisko: szybciej uczą się pływać lub jeździć na łyżwach niż np. zapinać guziki czy wiązać sznurowadła. Te ostatnie czynności wydają się dorosłemu łatwiejsze niż wymagające większego wysiłku ruchy pływaka czy łyżwiarza. Dla dziecka jednak drobne ruchy manualne są jeszcze trudne i bardziej męczące niż praca dużych grup mięśniowych.

Odmiennie również niż u dorosłych przebiegają u dzieci przedszkolnych procesy zmęczenia i odpoczynku. Różnice te związane są z inną motoryką, wydolnością i psychiką dziecka, jego możliwościami i potrzebami ruchowymi. Dziecko szybciej reaguje ruchem na bodźce. Szybko się wyczerpuje i męczy, wymagając chwili odpoczynku, lecz również szybciej po wysiłku wraca do normy. Po chwili odpoczynku od nowa gotowe jest do podjęcia dalszej zabawy. Zmęczenie u dziecka ma najczęściej podłoże w niewłaściwie dozowanych przerwach w wysiłku o dużym wydatku energetycznym. Aby do tego nie dopuścić, dziecko samorzutnie i w sposób nieświadomy dokonuje częstych zmian typu ruchu. Będąc stale aktywne, ekonomizuje" swoją pracę: gdy jedne grupy mięśni są zmęczone, wykonuje przejście do ruchów angażujących inne grupy mięśni, pozwalając tym pierwszym odpocząć.

Gdyby dorosły był tak dalece aktywny ruchowo jak dziecko, wykazywałby znacznie wcześniej i znacznie poważniejsze oznaki zmęczenia. Ciekawym przykładem ilustrującym te odmienne możliwości i potrzeby ruchowe dzieci i dorosłych jest wynik eksperymentu, w którym studentom polecono naśladowanie wszystkich ruchów i czynności dziecka przedszkolnego podczas zabawy. Po niedługim czasie studenci byli kompletnie zmęczeni tymi nietypowymi dla siebie czynnościami, a dziecko bawiło się nadal, nie odczuwając zmęczenia. Oczywiście przy odwróceniu ról dziecko nie byłoby w stanie przez dłuższy czas wykonywać czynności dorosłych. Tempo rozwoju motorycznego dziecka przedszkolnego nie jest równomierne. Każdy rok przynosi istotną różnicę w poziomie sprawności i rozwoju motorycznym. Najszybsze zmiany występują między 4. a 5. rokiem życia. W wieku 5 lat dziecko wchodzi w tzw. złoty okres motoryczności. Kończąc 6. rok życia, osiąga taki poziom rozwoju motorycznego i umysłowego, który pozwala mu na podjęcie nauki szkolnej.

Poszczególne dzieci mogą różnić się między sobą tempem rozwoju motorycznego. Wpływa na to wiele cech wrodzonych, w tym głównie tzw. uzdolnienia ruchowe, ale bardzo istotne znaczenie mają także czynniki środowiskowe, a więc tryb życia, ćwiczenie, trening. Ruch i zabawa są przejawami zaspokajania potrzeb dziecka. Pozwalają doskonalić motorykę, ale są także istotnym czynnikiem rozwoju somatycznego, psychicznego i społecznego. Rodzice powinni umożliwić dziecku wszechstronną aktywność ruchową, sprzyjać jej i wspomagać. Ograniczanie spontanicznej aktywności ruchowej dziecka jest sprzeczne z jego potrzebami rozwojowymi.



Trzylatek | Czterolatek | Pięciolatek | Sześciolatek |